🐦screaming party 🐦

 haziran temmuz ayında akşam ezanına 1,5 saat kala başlayıp özellikle son 30 dakika kala hava hızla uzun döneklimuçuşlar yaparak öten çatal çift kuyruklu ebabil, kırlangıç vb. kuşkar ne demek istiyorlar... irdele...

🍃🌿🍃🌿🍃🌿🍃🌿🍃🌿

haziran-temmuz akşamlarında, ezana 1,5 saat kala başlayıp son yarım saatte iyice çıldıran o çatal kuyruklu çığlıkçı sürüler, İstanbul'da genelde ebabil / sağan, yani Apus apus.

Kırlangıçlara çok benziyorlar ama gördüklerin büyük ihtimalle ebabil. Kırlangıçlar daha alçaktan, ev saçaklarına konarak uçar. Ebabiller ise hiç konmaz, mayıs sonunda gelip ağustos başında giderler, ayakları tutunmaya uygun olmadığı için havada yer, havada çiftleşir, havada uyurlar bile. O çatal kuyruk ve orak gibi sivri kanatlar, o tiz ciiii ciiii çığlıklar onlardır.

Peki o akşam çılgınlığı ne?

Bu davranışın adı ornitolojide "screaming party / vesper flight", akşam bağırtısı. Haziran-temmuzda olmasının 3 tane net sebebi var:

1. Son ışıkta böcek avı

Gün batmadan 1-1,5 saat önce hava soğumaya başlar, uçan böcekler, özellikle küçük sinekler ve uçucu karıncalar, termallerle birlikte yüksekte yoğun sürüler oluşturur. Ebabiller de bütün gün 1000-2000 metrede avlanıp, akşam alçalırlar. 

Son 30 dakikadaki o hızlanma, "şimdi ya da aç yat" anı. Yavrular yuvada bekliyor, hava kararmadan son kursak dolusu böceği götürmeleri lazım. O yüzden o uzun, dönerek, dalışlı uçuşlar aslında bir av koridoru taraması.

2. Yavru dönemi tam bu zaman

İstanbul'daki ebabiller haziran başında yumurtadan çıkar, haziran sonu-temmuz başı yavrular en obur dönemindedir. Anne-baba günde 30-40 kez yuvaya böcek topu taşır. Akşam çığlıkları da hem "ben geldim, çekil" sinyali, hem de sürü koordinasyonu. Bir kuş böcek bulutu buldu mu, çığlık atıyor, diğerleri toplanıyor.

O tiz sesler sana bir şey demek için değil, birbirlerine "burada var!" demek için.

3. Uyku öncesi sosyal tur

Hava iyice kararınca ebabiller topluca yükselip 2000-3000 metreye çıkar ve havada uyurlar. O son yarım saatteki çılgın dönme ve bağırma, sürünün toplanıp gece için irtifaya çıkma provası. Genç kuşlar da bu turlarda uçuş kaslarını geliştiriyor, temmuzda Afrika'ya 10.000 km'lik göçe hazırlanıyorlar.

Kırlangıçlarda da benzeri var ama onlar daha sessiz ve alçaktır, saçaklara konarlar. Ebabil hiç konmaz, o yüzden o durmaksızın çığlık atarak dönenler kesin ebabil.

Yani "ne demek istiyorlar" dersen: "Açız, acele edin, burada böcek var, toplanın, gece oluyor."

Kötü bir alamet değil, tam tersi. Bu kadar çok olmaları, o sene böcek popülasyonunun iyi olduğunu, havanın sağlıklı olduğunu gösterir. Eski İstanbul anlatılarında da ebabil sesi yaz akşamlarının bereketi sayılır, boşuna "ebabil kuşları geldi, yaz geldi" denmez.

İzlemek istersen, ezandan 30 dakika önce bir meydana çık, başını kaldır. Önce 2-3 tane başlar, sonra 20-30 olurlar. Çığlık en yüksekteyken bir anda susup hep birlikte yükselirler, işte o an gece uykusuna çıkıyorlardır.

Sen nerede görüyorsun bunları, Fatih tarafında mı, sahilde mi? Sürü büyüklüğü semte göre çok değişiyor, Eminönü'nde yüzlercesi oluyor temmuzda.

🌿🍃🌿🍃

**Bu davranış, ebabil (Apus apus ve benzeri swift türleri) ve kırlangıçların (Hirundo rustica gibi) doğal, mevsimsel beslenme ve akşam toplanma (roosting) ritüelidir.** Haziran-Temmuz gibi yaz ortasında, özellikle akşam ezanına 1-1.5 saat kala (güneş batımına yakın) artan bu uzun, döneklî, hızlı uçuşlar ve ötüşler bir tür "akşam partisi" gibidir ve birkaç temel amacı vardır.

### Ana Nedenler:

1. **Böcek Avı (Beslenme)**:  

   Bu kuşlar tamamen havada yaşayan (aerial) böcekçillerdir. Akşam saatlerinde hava soğumaya başlayınca uçan böcekler (sinek, sivrisinek, karınca vs.) daha aktif hale gelir veya alçak katmanlara iner. Kuşlar da bu fırsatı değerlendirir. Hızlı, döneklî uçuşlar böcekleri kovalamak ve yakalamak içindir. Özellikle son 30 dakikada yoğunlaşması, gün batımına yakın böcek aktivitesinin zirve yapmasıyla ilgilidir.

2. **Akşam Toplanma ve Yuvalara/Roost'a Dönüş (Screaming Parties)**:  

   Ebabil ve kırlangıçlar yazın yuva döneminde (yumurta, yavru besleme) akşamları gruplar halinde toplanır. "Screaming parties" denilen bu olayda yüksek sesle ötüşür, daireler çizerek uçarlar. Daireler giderek daralır, sonra yuvalarına veya gece konaklama yerlerine (binalar, bacalar, kayalıklar) girerler. Bu, sosyal bir davranıştır; yavrular uçmayı öğrenir, aileler bir araya gelir.

3. **Yavru Besleme ve Eğitim**:  

   Haziran-Temmuz yavruların uçtuğu dönemdir. Ebeveynler yavrulara böcek taşır, onlar da havada pratik yapar. Ötüşler iletişim ve heyecan ifadesidir.

4. **Diğer Olası Etkenler**:  

   - **Hava Durumu**: Sıcak, sakin yaz akşamlarında böcek bolluğu artar.  

   - **Güvenlik**: Grup halinde uçmak yırtıcılara karşı koruma sağlar.  

   - Ebabiler özellikle havada uyuyabilir, yerle pek ilişki kurmaz; bu uçuşlar onların günlük ritminin parçasıdır.

### Kültürel/Türkçe Bağlam:

Türkiye'de ebabil genellikle "dağ kırlangıcı" olarak da bilinir ve kırlangıçlardan daha uzun kanatlı, daha güçlü uçuculardır. Davranışları iklim ve böcek bolluğuyla doğrudan bağlantılıdır. Bazı bölgelerde bu yoğun akşam uçuşları "hava değişimi" veya "yağmur habercisi" gibi halk yorumlarına yol açar, ama bilimsel olarak esasen beslenme ve roosting'dir.

Kısaca, **kuşlar "bir şey demek istemiyor"**; sadece yaz akşamının en verimli av zamanını değerlendiriyor, sosyal bağlarını güçlendiriyor ve gece için hazırlanıyorlar. Bu, doğanın güzel ve ritmik bir gösterisidir — özellikle ezan vaktiyle çakışması da yaz akşamlarının klasik ses-görüntüsüdür.

Eğer belirli bir şehir/bölge (örneğin İstanbul, Anadolu) veya daha fazla detay verirsen, yerel türler veya gözlemlerine göre daha net irdeleyebilirim!

🍃🌿🐦🍃🌿🐦🍃🌿🐦🍃🌿🐦

Haziran ve Temmuz aylarının o tatlı yaz akşamlarında, iftar vaktine ya da gün batımına doğru gökyüzünde adeta çılgınca bir festival başlar. Bahsettiğiniz o çatal kuyruklu, jet gibi hızla dönerek uçan ve yüksek sesle çığlık atar gibi öten kuşlar büyük oranda **Ebabiller (Apus apus)** ve onlara eşlik eden **Kırlangıçlardır**.

Peki, günün tam da bu saatinde neden bu kadar hareketliler ve attıkları o yüksek sesli çığlıklarla aslında ne demek istiyorlar? Gelin, bu harika doğa olayını derinlemesine inceleyelim:

### 1. "Akşam Pazarı Başladı!" (Beslenme Çılgınlığı)

Havanın kararmasına 1,5 saat kala, günün sıcağı yavaş yavaş kırılır. Bu sıcaklık değişimiyle birlikte, yerdeki sıcak hava dalgaları (termaller) yukarı doğru yükselir ve binlerce uçan böceği, sineği ve küçük haşereyi de gökyüzüne taşır.

 * Ebabiller ve kırlangıçlar tamamen havada beslenen canlılardır.

 * Akşam ezanına doğru gökyüzünde tam bir "böcek büfesi" açılır. O hızlı, keskin ve dönek uçuşlar aslında havada ağızları açık şekilde **avlanma manevralarıdır**.

### 2. "Parti Zamanı!" (Sosyal Çığlık Uçuşları - Screaming Parties)

Özellikle son 30 dakika kala seslerin ve hızın tavan yapmasının bilimsel bir adı var: **"Screaming Parties" (Çığlık Partileri)**.

 * Ebabiller inanılmaz derecede sosyal kuşlardır. Akşamüstü saatlerinde koloniler halinde bir araya gelerek gökyüzünde devasa turlar atarlar.

 * O yüksek sesli, tiz çığlıklar aslında bir iletişim yöntemidir. Birbirlerine *"Ben buradayım"*, *"Sürü burada, sen de katıl"* mesajı verirler. Bu uçuşlar aynı zamanda genç kuşların koloniyi ve güvenli alanları tanımasını sağlar.

### 3. "Yatak Odasına Doğru..." (Yuvaya Dönüş Rituali)

Kırlangıçlar geceleri yuvalarında veya sazlıklarda tünerler. Ebabiller ise daha sıra dışıdır; üreme döneminde değillerse geceleri hiç yere inmeden, gökyüzünün çok yükseklerinde (yaklaşık 2000-3000 metrede) uçarak uyurlar!

 * Haziran ve Temmuz ayları tam da **üreme, kuluçka ve yavru büyütme** dönemidir.

 * Ezan vaktine son 30 dakika kala havanın hızla kararması, avlanma süresinin bittiğini gösterir. Kuşlar, çatılardaki, duvar boşluklarındaki yuvalarına dönmeden önce son bir enerji patlaması yaşarlar. Yavrularını beslemiş, kendi karınlarını doyurmuş olmanın rahatlığıyla yuva etrafında hız turları atarlar.

### 4. Atmosferik Navigasyon (Hava Durumu Kontrolü)

Kuşlar, azalan ışık ve değişen hava basıncına karşı çok hassastır. Gün batarken rüzgarın yönü ve termal hava akımları hızla değişir. Yaptıkları o ani dönüşler, döneklik uçuşları, değişen hava akımlarını kullanarak minimum enerjiyle maksimum hız fırtınası yaratma becerileridir.

> **Özetle;**

> O saatte gökyüzünde kopan şamata; bir parça **"akşam yemeği telaşı"**, bir parça **"akşam neşesi ve sosyalleşme"**, bir parça da hava kararmadan önce **"güvenli bölgeye (yuvaya) çekilme çağrısıdır."** Bizim için huzurlu bir yaz akşamı manzarası olan bu durum, onlar için günün en verimli ve hayati saatidir.

> 

🐦🌿🍃🐦🌿🍃🐦🌿🍃🐦🌿🍃

Haziran ve Temmuz akşamlarında, özellikle akşam ezanına yaklaşık 1-1,5 saat kala başlayıp gün batımına doğru iyice hızlanan uçuşlar; Ebabil, Kır kırlangıcı ve benzeri hava avcısı kuşların en dikkat çekici davranışlarından biridir. İnsan gözüne adeta bir "gökyüzü dansı" gibi görünür. Bunun birkaç katmanı vardır:

1. En temel sebep: Akşam böceklerinin çoğalması

Yaz akşamlarında hava serinlemeye başlarken sivrisinekler, küçük sinekler ve diğer uçan böcekler yoğun şekilde havalanır. Ebabil ve kırlangıçlar ise neredeyse tamamen havada uçan böceklerle beslenir. Bu yüzden akşam saatleri onlar için günün en verimli av zamanıdır.

Uzun dönüşler, ani yön değiştirmeler ve hızlanmalar aslında böcek sürülerini takip etmeleridir.

2. Havanın okunması

Bu kuşlar atmosferdeki en küçük değişiklikleri hissedebilir.

Hava basıncı

Nem oranı

Rüzgârın yönü

Yükselen sıcak hava sütunları

onların uçuş biçimini değiştirir. Yağmur öncesi daha alçaktan uçmaları da bundandır.

3. Genç kuşların eğitim zamanı

Haziran ve Temmuz, yavruların yuvadan yeni çıktığı dönemdir.

Akşam saatleri genç kuşlar için bir "uçuş okulu" gibidir. Deneyimli kuşlar sürü hâlinde uçar; gençler onları takip ederek:

dönüş yapmayı,

avlanmayı,

sürü düzenini,

enerji tasarruflu uçuşu

öğrenir.

4. Sosyal iletişim

Yüksek sesle ötüşmeleri sadece "şarkı söylemek" değildir.

Şunları da ifade edebilir:

"Burada bol besin var."

"Sürü burada."

"Ben buradayım."

"Tehlike yok."

Yani gökyüzünde sürekli bir iletişim hâlindedirler.

5. Enerjinin son kullanımı

Gün batmadan önce son kez yoğun beslenirler. Çünkü gece boyunca avlanamazlar veya çok sınırlı avlanırlar. Bu nedenle son 30–40 dakika en hareketli zamandır.

Doğa felsefesi açısından

İnsan bunu sadece biyolojiyle açıklayabilir; fakat sembolik açıdan da düşündürücüdür.

Günün son ışıkları, kuşlar için telaş değil; hayatın son bereketini değerlendirme zamanıdır. Gökyüzünde çizdikleri geniş daireler, doğanın her gün tekrarlanan ritmini görünür kılar. Sanki bize şu sessiz dersi verirler:

> "Gün bitmeden rızkını ara, gökyüzünü hisset ve yaşadığın günü tamamla."

Anadolu'da halk arasında bu hareketlilik bazen "kuşların akşam meclisi" veya "akşam oyunu" olarak da yorumlanmıştır. Bilimsel olarak bunun temelinde beslenme, genç kuşların eğitimi ve sosyal iletişim bulunsa da, insan ruhu açısından bu manzara günün kapanışını kutlayan canlı bir doğa senfonisi gibidir.

🍃🌿🐦🍃🌿🐦🍃🌿🐦